De geschiedenis van het Rijksdaggebouw

Waarom is de Reichstag zo beroemd?

Omdat dit gebouw ruim een eeuw Duitse geschiedenis samenvat, van de keizertijd via dictatuur, oorlog en deling tot de democratie van een herenigd Duitsland.

Het Rijksdaggebouw was het parlementsgebouw van het Duitse Keizerrijk en de Weimarrepubliek, was het toneel van de brand die de nazi's hielp hun macht te consolideren, werd in 1945 door het Rode Leger ingenomen en stond na 1961 pal naast de Muur. Tegenwoordig vergadert hier de Bondsdag, en de glazen koepel is een van de meest iconische beelden van Berlijn. De tabel toont de belangrijkste mijlpalen.

Wanneer werd de Reichstag gebouwd?

Van 1884 tot 1894. De eerste steen werd gelegd op 9 juni 1884 en de sluitsteen op 5 december 1894. De architect was Paul Wallot.

Wallot had in 1882 de architectuurwedstrijd gewonnen, waaraan bijna 200 inzendingen meededen. Keizer Wilhelm I en kanselier Otto von Bismarck waren aanwezig bij de eerstesteenlegging. Tien jaar later was het gebouw voor het keizerlijke parlement klaar.

Het beroemde opschrift “Dem Deutschen Volke” boven het Westportaal was er toen nog niet. Het werd pas in 1916 aangebracht, midden in de Eerste Wereldoorlog. Tegenwoordig lopen bezoekers van de koepel het gebouw binnen vlak onder dit opschrift.

Wat betekent Reichstag, en zijn de Bondsdag en de Reichstag hetzelfde?

Nee. De Bondsdag is het parlement, terwijl het Rijksdaggebouw het gebouw is waar het sinds 1999 vergadert. “Reichstag” betekent oorspronkelijk zoiets als rijksvergadering.

Het woord combineert ‘Reich’ (rijk of staat) en ‘Tag’ in de oude betekenis van vergadering, niet van kalenderdag. De Duden noemt verschillende historische betekenissen: de vergadering van de rijksstanden vóór 1806 en het parlement van 1867 of 1871 tot 1945. En de huidige betekenis: het gebouw in Berlijn waar de Bondsdag sinds 1999 zijn plenaire vergaderingen houdt.

Officieel heet het gebouw het Rijksdaggebouw. Als Berlijners ‘der Reichstag’ zeggen, bedoelen ze bijna altijd het gebouw, niet het parlement. Het behield zijn naam uit de keizertijd, maar het parlement erin is de Bondsdag.

Wat gebeurde er op 9 november 1918 bij de Reichstag?

Philipp Scheidemann riep de republiek uit vanuit een raam of het westelijke balkon van het Rijksdaggebouw.

Op 9 november 1918 riep de sociaaldemocraat Philipp Scheidemann de republiek uit vanuit het Rijksdaggebouw. Bronnen van de Bondsdag noemen een raam of het westelijke balkon. Zo werd het gebouw, oorspronkelijk gebouwd voor het parlement van het Duitse Keizerrijk, de parlementszetel van de Weimarrepubliek.

Tijdens een rondleiding door de Reichstag en de regeringswijk hoor je dit verhaal uit de eerste hand, voordat je doorgaat naar de plenaire zaal, het dakterras en de koepel.

Wie stak de Reichstag in brand?

Op de plaats delict werd de Nederlander Marinus van der Lubbe gearresteerd, die later werd geëxecuteerd. Historici debatteren nog steeds of hij alleen handelde.

In de nacht van 27 op 28 februari 1933 brandde het Rijksdaggebouw en werd de plenaire zaal verwoest. Marinus van der Lubbe werd in het gebouw gearresteerd, veroordeeld en in januari 1934 geëxecuteerd. Zijn medebeklaagden, Ernst Torgler en drie Bulgaarse communisten, werden vrijgesproken. Wie er echt achter de brand zat, is tot op de dag van vandaag onderwerp van discussie.

Onomstreden zijn de gevolgen. Al op 28 februari 1933 vaardigde de rijkspresident het ‘Besluit ter bescherming van volk en staat’ uit, bekend als het Rijksdagbrandbesluit, waarmee burgerrechten werden opgeschort. Op 23 maart 1933 werd de Machtigingswet aangenomen, niet in de beschadigde Reichstag maar in de Kroll-opera aan de overkant.

Wat gebeurde er in 1945 met de Reichstag?

Sovjettroepen vochten vanaf 30 april om het gebouw en namen het op 2 mei 1945 in. De beroemde vlagfoto is tijdens een nagespeelde scène genomen.

Volgens de Bondsdag werd al op 30 april een vlag gehesen. Het Duits Historisch Museum dateert de bekende foto van Yevgeny Khaldei op 2 mei 1945. De Bondsdag stelt dat de opname geënsceneerd en later geretoucheerd is.

Uit deze dagen stammen ook de opschriften van Sovjetsoldaten: namen, woonplaatsen en boodschappen in het Cyrillisch, geschreven met krijt en kolen. Ze werden tijdens de renovatie door Norman Foster achter de bekleding uit de jaren zestig ontdekt en bewust bewaard. We hebben niet kunnen bevestigen of je ze bij een bezoek aan alleen de koepel kunt zien. Omdat ze zich in het gebouw bevinden, is een rondleiding de waarschijnlijkere manier.

Lezing in de plenaire zaal over de geschiedenis van het parlement en de renovatie door Foster, in het Duits, met toegang tot dakterras en koepel.

Lezing in de plenaire zaal, koepel en Spree-oever · 2,5 uur · annuleren tot 3 dagen van tevoren

Boek deze →

Staat het oorspronkelijke Rijksdaggebouw nog overeind?

Ja, het gebouw van Paul Wallot staat er nog. Het is echter na de oorlog en opnieuw in de jaren negentig ingrijpend herbouwd, en de oorspronkelijke koepel bestaat niet meer.

Na 1945 was het gebouw een ruïne; de resten van de oude koepel werden na de oorlog verwijderd. Op 9 september 1948 hield Ernst Reuter voor de ruïne zijn beroemde toespraak ‘Volken van de wereld’. In 1955 besloot de Bondsdag tot wederopbouw volgens de plannen van Paul Baumgarten, waarvan het werk in 1973 werd voltooid. Bronnen verschillen over de precieze data daartussen, maar het is bevestigd dat de wederopbouw vanaf eind jaren vijftig en in de jaren zestig plaatsvond.

Vanaf 1961 stond het gebouw pal naast de dodenstrook. Het Vierstatenakkoord van 1971 sloot plenaire zittingen van de Bondsdag daar uit. Een stuk van de achterlandmuur is vandaag bewaard in het naastgelegen Marie-Elisabeth-Lüders-Haus. Het huidige uiterlijk van het gebouw, met zijn glazen koepel, is te danken aan de renovatie door Norman Foster, die je in meer detail kunt ontdekken in onze gids over de architectuur van de koepel .

Hoe werd de Reichstag weer een parlementsgebouw?

Met de hereniging in 1990, het verhuisbesluit in 1991 en de renovatie door Norman Foster. Op 19 april 1999 nam de Bondsdag het gebouw in gebruik.

In de nacht van 3 oktober 1990 werd de eenheidsvlag van 60 vierkante meter voor het Westportaal gehesen, in aanwezigheid van honderdduizenden mensen. Sindsdien wappert hij daar aan een mast van 28,5 meter hoog. Op 4 oktober 1990 kwam het eerste gezamenlijke Duitse parlement bijeen in het Rijksdaggebouw, en op 20 december 1990 hield de eerste vrij gekozen gezamenlijke Duitse Bondsdag zijn constituerende zitting. Op 20 juni 1991 stemde de Bondsdag met 338 tegen 320 stemmen voor de verhuizing naar Berlijn.

In 1995 verpakten Christo en Jeanne-Claude het gebouw. De Bondsdag had het project op 25 februari 1994 goedgekeurd; vanaf 24 juni 1995 was het bouwwerk volledig bedekt en op 7 juli begon de afbraak. Gedurende 14 dagen stond het gehuld in ongeveer 100.000 vierkante meter stof en 15.600 meter blauw touw, en trok het meer dan vijf miljoen bezoekers. De kunstenaars financierden het zelf. Op 19 april 1999 overhandigde Foster de symbolische sleutel aan Bondsdagpresident Wolfgang Thierse, en in september 1999 begon het reguliere parlementaire werk in Berlijn. Op het niveau van het dakterras vind je een tentoonstelling over de geschiedenis van het gebouw, terwijl de tentoonstelling van de Bondsdag ‘Wege, Irrwege, Umwege’ te zien is in de Deutscher Dom op de Gendarmenmarkt.

Vanaf de Brandenburger Tor, over de voormalige sectorgrens naar de Reichstag: tour door de regeringswijk met dakterras en koepel.

Tour door de regeringswijk & bezoek aan de Reichstagkoepel · 1,5 tot 3 uur · annuleren tot 3 dagen van tevoren

Boek deze →

Veelgestelde vragen